ظهور ارز دیجیتال را میتوان انقلابی در نظام مالی جهانی شناخت که شکل کاملا جدید پول را در اختیار مردم قرار داده است. این ارزها برخلاف پولهای تعریف شده که از سوی بانکهای مرکزی و دولتها صادر و کنترل میشوند، براساس تکنولوژی پیشرفته عمل میکند. در این مطلب، با چیستی ارزهای دیجیتال، نحوه کار و آینده آن آشنا خواهید شد.
ارز دیجیتال، پول دیجیتالی است که بر روی یک کتاب ثبتِ عمومی بهنام بلاکچین (Blockchain) اجرا میشود. انتقالات جدید در گروههای دستهبندی شده، بهترتیب هم (شکل زنجیرهای) وصل میشوند که توسط یک شبکه، بدون دخالت بانک مرکزی مورد تایید قرار میگیرد. بیتکوین (Bitcoin) بهعنوان معروفترین ارز دیجیتال، این مدل را در سال ۲۰۰۹ پس از وایتپیپر (whitepaper) راهاندازی کرد که ساتوشی ناکاماتو در سال ۲۰۰۸ آن را منتشر کرده بود.
«وایتپیپر، سندی است که یک مشکل، راه حل پیشنهادی و نحوه اجرای آن را توضیح میدهد؛ معمولا با جزییات تخنیکی که برای بررسی توسط متخصصان کافی باشد.»
نحوه ایجاد ارز دیجیتال؛ استخراج «Mining» و ضربزدن «Minting»
اثبات کار (Proof of Work) روشی است که بیتکوین و بعضی ارزهای دیگر با آن استخراج میشوند. کمپیوترهای تخصصی برای حل معماهای بسیار پیچیده (مختص ارز دیجیتال) با هم رقابت میکنند و هر کمپیوتری که بتواند زودتر معما را حل کند برنده سکههای جدید میشود. این روش را ماینینگ (Mining) مینامند.
در مقابل، اثبات سهام (Proof of Stake) روشی است که اتریوم (Ethereum) و تعدادی از ارزهای جدید بهکار میبرند. در این روش، بدون اینکه انرژی فراوان برق مصرف شود، شرکتکنندگان مقداری از سکههای خود را بهعنوان ضمانت میگذارند تا به اعتبار سنج (Validators) تبدیل شوند. پس از آن از سوی پروتکل، نظر به اینکه از قوانین پیروی کردهاند، پاداش میگیرند و به این روش سکههای جدید ضرب (Mint) میشوند.
چهکسی میتواند ارز دیجیتال جدید ایجاد کند؟
هرکس که بخواهد میتواند با استفاده از قرارداد هوشمند (ERC-20) که رایجترین استندرد است، یک توکن جدید روی یک زنجیره ایجاد کند، اما ایجاد یک توکن جدید که هم امن باشد و هم با ارزش، یک کار دشوار است؛ چون اعتماد، کیفیت کد و رعایت مقررات در آن اهمیت زیاد دارد.
آیا بیتکوین نخستین ارز دیجیتال است؟
بیتکوین نخستین ارز دیجیتال غیر متمرکز (Decentralized) است که در مقیاس بزرگ کار میکند. تاریخ تاسیس آن به ۳ جنوری ۲۰۰۹ برمیگردد. در حالی که ایدههای قبل از آن، مانند «Bit-Gold»، «b-money» و «eCash» نیز وجود داشتند که راه را برای بیتکوین هموار کردند؛ اما نتوانستند مانند بیتکوین بهطور گسترده مورد پذیرش قرار بگیرند.
سه حقیقتی که شاید انتظار نداشته باشید بشنوید:
- مقدار زیادی بیتکوین ممکن است برای همیشه از بین رفته و غیر قابل برگشت باشند. تحلیلگران تخمین میزنند که حدود ۳ تا ۴ میلیون بیتکوین گم شده است که به دلایل فراموشی پسورد، یا از بین رفتن بکسک پول دیجیتال اتفاق افتاده است. به این معنا که مقدار بیتکوینهای قابل استفاده فعلا کمتر از ۲۱ میلیون است.
- مصرف برق برای استخراج کوینها بسیار زیاد است، اما تلاشها برای کاهش و اندازهگیری آن جریان دارد.
- استیبل کوینها (Stablecoins) اکنون بهارزش تریلیونها دالر معامله میشوند و کوینهای وابسته به دالر در سال ۲۰۲۵ حجم بزرگ چند تریلیون دالر را پروسس کردهاند.
آینده، مقررات و ارز دیجیتال بانک مرکزی (Central Bank Digital Currency)
طرح آزمایشی ارزهای دیحیتال بانک مرکزی دور از انتظار نیست. تقریبا بیش از ۹۰٪ بانکهای مرکزی در حال بررسی این ارزها هستند.
بهاین معنا که کاربران مسیرهای امن و گزینههای پرداخت با ارز دیجیتال دولتی را در کنار سایر روشهای پرداخت مانند ارزهای دیجیتال غیر متمرکز و سنتی (پرداخت با پول نقد و کریدت کارت) را تجریه خواهند کرد.
آیا ارزهای دیجیتال در دراز مدت جایگزین پول نقد خواهند شد؟
بعید به نظر میرسد که ارزهای دیجیتال بهزودی و بهطور کامل جایگزین پول نقد شود. با آنکه ارزهای دیجیتال در حال تبدیل شدن به یک مسیر موازی در سرمایهگذاری، اجرای حوالهها و پرداخت آنلاین با پول نقد است، اما هنوز هم پول نقد مصونترین روش برای دسترسی، حفظ حریم خصوصی و انعطافپذیری حیاتی تعریف میشود. با این حال ممکن است ارزهای دیجیتال بخش زیادی از فعالیتهای روزانه را پوشش دهند، اما پول نقد بهطور کامل از بین نخواهد رفت.
