با توجه به تصمیم رژیم فعلی برای قطع کامل فایبرنوری در افغانستان دسترسی به اینترنت با چالشهای جدی مواجه خواهد شد. اگر چنین اتفاقی بیافتد، در آنصورت گزینههای زیادی روی میز باقی نمیماند که مهمترین آن وصل شدن به اینترنت ماهوارهای است. در این مطلب راههای دسترسی به اینترنت ماهوارهای بررسی شده است
اینترنت ماهوارهای، بدون اتصال به شبکههای زمینی، سادهترین راه برای ورود اینترنت بدون سانسور است که نمونه بارز آن استارلینک (StarLink)، ارایه شده توسط شرکت اسپس ایکس (SpaceX) ایلان ماسک میباشد.
از خدمات استارلینک میتوان بهعنوان راهحل بالقوه، در کشورهایی با حکومتهای سرکوبگر کار گرفت. ماهوارههای استارلینک که در مدار پایین زمین قرار دارند، میتوانند اینترنت را مستقیماً به آنتنهای خصوصی کاربران (شبیه به بشقاب یا دیش) ارسال کنند. با این حال، تهیه این تجهیزات هزینهبر بوده و نیازمند ملاحظات امنیتی است. در صورت قطع کامل اینترنت در افغانستان، انتقال این دیشها که تقریباً به اندازه یک پیتزای بزرگ اند، به داخل کشور با چالشهای زیادی همراه خواهد بود.
در صورت انتقال این دیشها به افغانستان، مردم میتوانند اینترنت پرسرعت را در هر نقطه کشور تجربه کنند. بهویژه نوع جدید آن که بهنام لیزرلینک (Laser-linked) مشهور است، توانایی عبور از تمام موانع زمینی را دارد. این نوع جدید، مخصوص مناطقی طراحی شده است که برای خدماترسانی اینترنت نیاز به اجازه محلی ندارد. از نظر تخنیکی، استارلینک میتواند در افغانستان فعال شود. در سایر کشورهای تحریمشده، خدمات استارلینک از سوی مردم آن کشورها با استفاده از خدمات رومینگ جهانی (Global Roaming) فعال شده است.
چه موانعی سر راه وجود دارد؟
همانطور که اشاره شد، تجهیزات و خدمات استارلینک پرهزینه اند. بسته سختافزاری آن حدود ۶۰۰ دالر امریکایی و همچنین نیاز به پرداخت فیس ماهانه برای دسترسی به اینترنت دارد. در وبسایت استارلینک، افغانستان در لیست کشورهایی است که عضویت رسمی ندارد. بنابراین تنها گزینهای که باقی میماند رومینگ جهانی (global romaing) است که هزینه ماهانه آن نزدیک به ۲۰۰ دالر امریکایی میرسد. این قیمت برای اکثر شهروندان افغانستان بسیار بالا است. نظر به گزارشها، یک فرد معمولی در افغانستان ۱۱٪ درآمد خود را برای دریافت خدمات اینترنت 3G میپردازد. بنابراین، فقط عدهای ثروتمند قادر به تهیه اینترنت استارلینک خواهند بود که باید بسته سختافزار را از آدرس غیرمستقیم خریداری کنند، چون به دلیل تحریمهای امریکا در برابر رژیم فعلی، انتقال مستقیم آن به افغانستان ممکن نیست.
خطر شناسایی توسط گروه حاکم
با توجه به اندازه بزرگ دیشهای استارلینک، ممکن در فضای باز قابل مشاهده باشد و یا شاید حاکمان آنها را جستوجو کرده و مصادره کنند. همانطور که در دهه ۱۹۹۰ افراد با داشتن تلویزیون با بازداشت و مجازات روبهرو میشدند. اگر تقاضا برای خرید و نصب استارلینک افزایش یابد، ممکن است رژیم حاکم برای ردیابی و جمعآوری آن اقدام کند. هرچند ایلان ماسک اعلام کرده است که اگر استارلینک در کشوری بدون اجازه استفاده شود، دولتهای خودکامه و مستبد فقط میتوانند مشت خود را بهسمت آسمان تکان بدهند. به این معنا که آنها نمیتوانند ماهواره را سرنگون کنند. اما واقعیت در حکومتهای مستبد این است که آنان کاربران را سرکوب میکنند. بنابراین استفادهکنندگان آن باید احتیاط لازم را در نظر بگیرند.
گزینههای بدیل استارلینک، اینمارسَت و ثریا (Thuraya) است که بسیار پرهزینه اند. همچنین گزینه دیگر در آینده، پروژه کایپر (Kuiper) آمازون است که هنوز عملیاتی نشده است.
انواع اینترنت موجود در افغانستان
در یک نگاه اجمالی به ارایه خدمات اینترنت در افغانستان میتوان مشاهده کرد که زیرساخت اینترنت افغانستان شامل ترکیبی از اینترنت شبکههای مخابراتی، فایبر نوری، Digital Subscriber Line – DSL و لینکهای ماهوارهای (Satellite) است که در زیر توضیح داده شده است
اینترنت 3G/4G
این نوع خدمات انترنت، رایجترین روش دسترسی به اینترنت محسوب میشود. تمام شرکتهای بزرگ مخابراتی چون افغانتلیکام، سلام، افغانبیسیم، روشن، اتصالات و امتیان، خدمات اینترنت مبایل ارایه میکنند. اینترنت 3G در سال ۲۰۱۲ و خدمات4G در سال ۲۰۱۷، وارد افغانستان شد و به دسترس عموم قرار گرفت، اما اینترنت 5G تنها ۱٪ کاربران را پوشش میدهد.
اینترنت فایبرنوری
اینترنت از طریق فایبر نوری (Optic Fibre)، وایفای (Wi-Fi) وDSL، در مرکز شهرها برای سازمانها، نهادها، بانکها، دفترها و خانوادهها فراهم شده است که در افغانستان اکثرا به آن «وایفای» میگویند چون اینترنت از طریق رَوتَرهای خانگی پخش میشود. فایبر نوری که پشتوانه اصلی اینترنت افغانستان است، به شرکتهای فراهمکننده اینترنت محلی و ولایتها، اینترنت توزیع میکند و آنها اینترنت را به مشتریانشان (خانوادهها و دفترها) به فروش میرسانند.
میانگین سرعت آن رو به پایین و در حد ۲.۳ مگابایت در ثانیه است. اینترنت وایفای، در مقایسه با اینترنت فراهمشده توسط شرکتهای مخابراتی بسیار ثابت و پایدار است، چون در استفاده آن محدودیت وجود ندارد. اینترنت فایبر نوری در ۳۴ ولایت افغانستان فعال است که اکثر ادارات دولتی، دفترهای خصوصی، دانشگاهها و مرکزهای رسانهای در شهرهای بزرگ، از خدمات آن بهره میبرند. براساس آمارها، در افغانستان ۳۲۷ هزار آدرسIP ثبت شده که نشاندهنده چندصدهزار اتصال سیمی است.
اینترنیت ماهوارهای
با وجود کوهستانی بودن و توسعهنیافتگی زیرساختها، اینترنت ماهوارهای سابقه طولانی در افغانستان دارد. از اوایل سال ۲۰۰۰ شرکتهای ارایهدهنده اینترنت (ISP) و پایگاههای نظامی بینالمللی از دیشهای (VSAT) برای اتصال به اینترنت در مناطق دورافتاده استفاده میکردند. اگرچه اینترنت ماهوارهای هزینه بالا دارد، اما برخلاف فایبر نوری، خطرات قطعی خطوط زمینی را ندارد و در شرایط اضطراری بسیار مفید است.
با اینحال، ستون فقرات اصلی شبکه اینترنتی و مخابراتی افغانستان را فایبر نوری تشکیل میدهد که امکان اتصال پرسرعت و کمهزینه به جهان را فراهم کرده و پایه توسعه اقتصاد، آموزش و حکومتداری است. بدون این زیرساخت، افغانستان به اینترنت ماهوارهایِ پرهزینه و محدود وابسته میماند که همچون کالایی لوکس، در دسترس اکثریت مردم نخواهد بود.
فایبرنوری؛ ستون فقرات اینترنت افغانستان
تاریخچه زیرساخت فایبر نوری افغانستان به سال ۲۰۰۷ برمیگردد که با حمایت مالی بانک جهانی آغاز شد و حدود ۴ هزار تا ۴۴۰۰ کیلومتر فایبر نوری را از طریق بیش از ۲۴ ولایت در قالب یک حلقه، در دورادور کشور ایجاد کرد. این شبکه، شهرهای بزرگ را به هم وصل میکند و همچنان ظرفیت اتصال پرسرعت را با کشورهای پاکستان، ایران، ترکمنستان، اوزبیکستان و تاجکستان در مرزها فراهم میکند. همچنین، قرار بود فایبر نوری حدود ۴۸۰ کیلومتر دیگر توسعه یابد و ولایت بدخشان را به چین وصل کند.
افغانستان بخش عمده اینترنت را از طریق فایبر نوری از کشورهای همسایه وارد میکند، زیرا افغانستان محاط به خشکه است و هیچ کیبل زیر دریایی ندارد. موجودیت فایبرنوری هزینههای اینترنت را بهطور چشمگیری در افغانستان کاهش داده است. برای نمونه، هزینه اینترنت پیش از فایبر نوری که از طریق ماهواره به افغانستان وارد میشد، قیمت هر مگابایت آن ۴ هزار دالر بود، اما با فعال شدن فایبرنوری، این قیمت در سال ۲۰۱۰ به ۶۰ دالر در هر مگابایت کاهش یافت.
